مقابله با استرس

امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

 

 

 

 

چگونه با استرس هاي زندگي مقابله كنيم?

دريافت فايل
واژه استرس (Stress) که به احساس درونی فشار روانی اشاره دارد. در زندگی روزانه به طور فراوان مشاهده می گردد. اهمیت استرس و تأثیر آن در عملکرد آدمی در تمامی وجوه زندگی امر مسلمی است.
فشارهای روانی ناشی از خانواده، محل کار و جامعه می تواند تبعات بسیاری را به دنبال داشته باشد.
کوشش برای اداره خانواده، نگرانی نسبت به فرزندان، احساس گناه از نرسیدن به فرزندان، نیازها ، انتظارات و توقعات اعضای خانواده، دوری اعضای خانواده از یکدیگر و جدایی بین آنها، تغییرات مهم زندگی، تولد نوزادجدید، مأموریت و زندگی درمنطقه ای یا کشوری با فرهنگ، آداب و رسوم یا اعتقادات متفاوت، نگرانی از بروز مشکلاتی برای خود، همسر و فرزندان، شرایط محیط کار و روابط انسانی در آن، انتخاب زمینه های کاری مختلف، محروم شدن از پاداش، مشکل با همکار، اختلاف نظر با مدیر، انتظارات مدیر از کارمندان، مشکلات مدیریت، نگرانی از عدم آگاهیها و اطلاعات، کهنه شدن معلومات ، مشکلات اجتماعی – اقتصادی، پیش آمدن یک مشکل مالی، سرو صدا، شلوغی و دهها مسأله دیگر همگی موجب می شوند فرد از لحظه بیداری بامداد تا هنگام خواب شامگاه دچار هیجانها، تنشها، بیمها و امیدهای گوناگون باشد که گاه با ظرفیت روانی و بدنی وی متناسب است و گاه با آن سازگار نیست.
اگر آمادگیهای لازم برای مقابله با این مشکلات فراهم نباشد، استرس با تأثیری که بر افکار، اندیشه ها فراهم نباشد، استرس با تأثیری که بر افکار، اندیشه ها، عواطف و انگیزه ها از یک سوء و جنبه های فیزیولوژیکی از سوی دیگر می گذارد، توانمندیهای روانی و جسمانی را کاهش داده و مقاومت بدن، فرد را در معرض انواع بیماریهای روانی و جسمانی قرار می دهد. زخم معده، تنگی نفس، انواع سردردها، ناراحتیهای قلبی – عروقی، حساسیتها، بالارفتن فشارخون ، بروز جوشها و خارشهای پوستی و ... از جمله بیماریهای روان – تنی (Psychosomatic) هستند که با استرسها و فشارهای هیجانی ارتباط نزدیکی دارند. همچنین ممکن است برخی از مشکلات مانند: دلتنگی، اضطراب، افسردگی، خشم، پرخاشگری، خصومت، بلاتکلیفی، تردید در تصمیم گیری، احساس خلاء ذهنی ، بی خوابی، بدخوابی و ... مشاهده شوند. بنابراین می توان گفت استرس های شدید و مداوم، اغلب پیش درآمد بیماریهای روانی و جسمانی می باشند.
آیا استرس همیشه بد و ویرانگر است؟
سئوالی که در اینجا مطرح می شود این است که آیا استرس الزاماً چیزی بد، ویرانگر و چیزی است که باید از آن اجتناب کرد یا خیر؟ در پاسخ به این سئوال باید گفته شود، آدمی برای اینکه به طرز مطلوبی به کار و کوشش بپردازد، مقداری استرس لازم است. برانگیختگی هیجانی ملایم و خفیف، آدمی را در جریان اجرای کاری که بر عهده دارد هوشیار نگه می دارد.
هنگامی که مدتی زندگی با سکوت و آرامش همراه باشد، فرد احساس کسالت کرده و در پی چیزهای هیجان انگیز می رود. بررسیهای که در مورد محرومیت حسی (Sensory Deprivation) صورت گرفته نشان داده اند که فقدان تحریک برای مدتی بیش از یک دوره کوتاه، می تواند هم بسیار ناراحت کننده باشد و هم اثرات ژرفی بر رفتار بگذارد. بنابراین به نظر به نظر می رسد برای آنکه دستگاه عصبی درست کار کند، باید میزان معینی تحریک به آن واردشود ولی این میزان چقدر است؟ بررسی های انجام شده در این رابطه حاکی از آن است که میزان این تحریک در افراد متفاوت است. به طور کلی برانگیختگی ملایم هیجانی معمولاً بر هوشیاری و علاقه مندی ما نسبت به تکلیفی که در دست داریم می افزاید ولی وقتی هیجانها شدید باشند، صرفنظر از ماهیت خوشایند یا ناخوشایند شان معمولاً عملکرد را تا حدودی کاهش می دهند. بنابراین زمانی که برانگیختگی بسیار پایین است دستگاه عصبی ممکن است کاملاً فعال نباشد و پیامهای حسی به آن نرسند. همچنین زمانی که برانگیختگی بالاست ممکن است عملکرد در حد مطلوب نباشد. شاید به این دلیل که دستگاه عصبی مجبور است به طور همزمان در برابر محرکهای بسیار زیاد واکنش نشان دهد. بنابراین پاسخهای مناسب با اشکال روبرو می شود. ولی زمانی که برانگیختگی در سطح متوسط است، عملکرد در بالاترین حد و نشان دهنده سطح مطلوب برانگیختگی است.
راههای مقابله با استرس
با توجه به اینکه فرار از استرس های روزمره زندگی اجتناب ناپذیر است، چگونه بعضی از افراد به راحتی با آنها برخورد می کنند و مشکلات فراوان زندگی را به خوبی پشت سر می گذراند.
با اعضای خانواده و دیگران خوش برخورد و خوشرو هستند به طوری که تصور می شود هیچ مشکلی ندارند. ولی برخی دیگر در برابر مشکلات شانه خم
می کنند، فرسوده می شوند و آثار ناتوانی و پیری زودرس در چهره شان نمایان می شود. چرا چنین است؟
آیا می توان از پس استرس برآمد و با آن کنار آمد. کنار آمدن مشتمل بر کوششهایی از نوع اقدام عملی و درون روانی برای مهار (یعنی کنترل، تحمل، کاهش یا به حداقل رساندن) مقتضیات درونی و محیطی و تعارض میان آنهاست و انسانها هنگام تلاش برای کنار آمدن ، در واقع می کوشند، از عهده حل تضادهایی که بین مقتضیات یک موقعیت استرس زا و توانایی خود احساس می کنند، برآیند. در وضع مطلوب، افراد کوشش خود را به حل مشکلاتی که با آنها مواجهند، معطوف می دارند. راههای مقابله با استرس وایجاد اطمینان وآرامش درونی متعددند. دراین مقاله اشاره ای به نقش تعالیم اسلامی در مهار استرس خواهیم نمود و سایر روشها را به فرصتی دیگر موکول می کنیم.

نقش تعالیم اسلامی در مهار استرس ها
در تعالیم اسلامی روشهایی برای مقابله با استرسها و سازگاری با سختی ها ذکر شده که می توان آنها را در سه بخش روشهای شناختی روشهای رفتاری و روشهای عاطفی – معنوی ارائه کرد.
منظور از روشهای شناختی شیوه هایی است که با شناختها افکار و عقاید افراد سروکار دارد . در این روشها فرد با استفاده از شناختها در صدد مقابله با استرسها بر می آید و به کمک توانایی فکری و ذهنی خود با مشکل برخورد می کند اگر چه شناختها و اعتقادات در رفتار جلوه گر می شود ولی نحوه اثرگذاری آنها با سازوکار شناختی افراد مربوط می شود در روشهای رفتاری دستورات و توصیه های عملی از جمله آداب برخورد و رفتار متقابل و تأثیر آنها در مقابله با سختی ها مورد بررسی قرار می گیرد. در روشهای عاطفی – معنوی (عبادات) فرد نویی ارتباط عاطفی با خدا و اولیای دین برقرار می کند. این روابط می تواند انسان را در مواجه بامشکلات و حل آنها مساعدت کند در نمای زیر طرح کلی راههای مقابله با استرسها با بهره گیری از تعالیم اسلام ارائه گردیده است که بحث تفصیلی راجع به هر یک از آنها مستلزم فرصت دیگری در اینجا فقط اشاره ای کوتاه به نقش ایمان در کاهش استرسها می نماییم.
راههای مقابله با استرس ها در تعالیم اسلامی
1- روشهای شناختی : * ایمان به خدا* اعتقاد به مقدرات الهی* توکل به خدا* بینش نسبت به وقوع سختیها
2- روشهای رفتاری : *صبر*تفریحات سالم *روابط خانوادگی مطلوب * حمایت اجتماعی
3- روشهای عاطفی – معنوی : * یاد خدا * دعا* توسل به ائمه معصومین «ع»
نقش ایمان در کاهش استرسها
1- راههای مقابله بااسترس و ایجاد اطمینان و آرامش درونی متعددند. در اینجا صرفاً به نقش ایمان به عنوان به مهمترین عامل در کاهش استرسها پرداخت می شود. در درمان ناراحتیهای روانی و ایجاد اطمینان آرامش درونی، نقش «ایمان» فوق العاده شگرف و ثمربخش است. در مواردی که دشواریهای طاقت فرسا شخصیت انسان را در هم می کوبند و اراده و امید را از وی
می گیرند. اتکابه خداوند در روح آدمی اثر عمیق و غیر قابل انکاری می بخشد. ناکامیها، گرفتاریهاو شکستها هرگز نمی توانند در ضمیر مردان و زنان الهی طوفان برپا کنند و آنها را دچار زبونی و یأس و خودباختگی سازند.
اریک فرام روانشناس آلمانی معاصر در کتاب روانکاری و دین می نویسد : «سرسپردگی به یک هدف یا فکر یا نیروی برتر از انسان نظیر خداوند، جلوه است از نیاز انسان به کمال». وی نیاز به یک نظام اعتقادی را جزء ذاتی هستی انسان است، می توان به میزان این نیازپی برد. به راستی هیچ منبع قدرتی قوی تر ازآن در بشر وجود ندارد. نیاز به دین یعنی نیاز به یک الگوی جهت گیری و مرجعی برای اعتقاد و ایمان. هیچ کس را نمی توان یافت که فاقد این نیاز باشد.
کارل گوستار و یونگ روانشناس سوئیسی و رهبر مکتب روانشناسی تحلیلی می نویسد: در بیماران روانی که بالاتر از35 سال سن داشتند در کمتر بیماری مشاهده می شد که مشکل روانی او در آخرین مرحله تحلیل، به ایمان مذهبی مربوط نگردد. بهتر از بگوییم که هر فرد از آنان به علت فقدان آنچه که دین به اشخاص می دهد، بیمار شده اند.
ایمان نه تنها ناراحتی و تشویش را از قلب آدمی می زداید بلکه می توان از هجوم هیجان واضطراب به دل جلوگیری کند.
قرآن مجید از نقش پیشگیری ایمان چنین یاد می کند.
و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان کنتم مومنین (سوره آل عمران آیه 33) . اگر ایمان داشته باشید نباید ترس و اندوه به خود راه دهید، زیرا شما با همین سرمایه ایمان بر دیگری برتری دارید. در این آیه خاطر نشان شده است که ایمان در برابر عوامل ناراحتی روانی، زره محکمی برای روح می سازد و مصونیت خاصی در انسان به وجود می آورد. با اتکا به ایمان می توان خاطر را از غم آزاد ساخت و نقش رنج ها را از لوح دل زدود. همچنین خداوند در قرآن مجید می فرماید:
الا بذکرالله تطمئن القلوب (سوره رعد آیه 28)
با اتکا به خداوند، دلهای پریشان مطمئن و آرام خواهند شد.
هوالذی انزال السکینه فی قلوب المومنین (سوره فتح آیه 3)
خداست که بر دلهای مؤمنان ، سکون و آرامش می بخشد.
قرآن ثبات و آرامش را از آن کسانی که قلبی سرشار از ایمان داشته باشند:
الذین آمنو و لم یلبسو ایمانهم بظلم اولئک لهم الا من (سوره انعام آیه 83)
امنیت خاطر و آسایش دل اختصاص به کسانی که برخوردار از ایمانند و پرده ای از ستم و بیداد بر آن نکشیده اند.
الا ان اولیاء ا... لا خوف علیهم و لا هم یحزنون(سوره یونس آیه62)
آگاه باش ترس و اندوهی برای دوستان خدا نیست.
 

 </>